تغییرات فیزیولوژیک و حدود طبیعی سلولهای خونی

علوم آزمایشگاهی - تغییرات خاصی را که که در مراحل مختلف عمر و حالات جسمانی مختلف،در حدود طبیعی آزمایشات هماتولوژیک پدید می آیند تغییرات فیزیولوژیک می نامند(physiological variation). حدود طبیعی هموگلوبین به عنوان مثال در نوزادان افزایش یافته و تا حدود 23.4 g/d گزارش شده است که به تدریج کاهش یافته و در 3-2 ماهگی به پایین ترین حد خود (10g/d) تنزل می یابد تغییرات مشابه آن نیز در شمارش گویچه های قرمز MCV و غیر پدید می آید.

علاوه بر سن و جنس حالات جسمانی و عوامل فیزیو لوژیک نیز بر حدود طبیعی نتایج آزمایشات تاثیر گذارند که از ان جمله میتوان به بارداری زایمان ،استراحت و فعالیتهای جسمانی ،وضعیت بدن به هنگام خونریزی (ایستاده و ودرازکش) و محیط زندگی (ارتفاعات و ...) اشاره کرد. در ساعات مختلف شبانه روز و حتی فصول مختلف سال،تغییرات خاصی در برخی از عناصر من جمله آهن و هموگلوبین مشاهده شده است. تغییرات حاصل در مقادیر آهن سرم در ساعات مختلف شبانه روز مثال بارزی از تغییرات فیزیولوژیک می باشد. ورزشکاران و افراد سیگاری نیز از این امر مستثنی نبوده و اختلافات خاصی را در آزمون های مختلف نشان میدهند که آگاهی از آن در تفسیر نتایج و ترسیم مرز طبیعی از غیر طبیعی ضروری است. اختلاف موجود در آزمایشات متوالی از یک فرد بخصوص علاوه بر تغییرات حاصل از سلامت و وضعیت جسمانی وی به عوامل مختلفی بستگی دارد که اهم آنها به قرار زیر است:

1. عوامل درونی وابسته به فرد استرسهای ناشی از عوامل خارجی .

2.فعالیت های جسمانی (ورزش و..) در فواصل بین دو نمونه برداری.

3.تغییرات حاصل در رژیم غذایی ،مصرف دارو و... .

.:.گویچه های قرمز.:.

1) در نوزادان: به هنگام تولد در صورت تاخیر در گره زدن بند ناف در حدود 120-100 cc از خون بند ناف به بدن نوزاد راه یافته و میانگین گویچه های قرمز خون را تا حدود 0.8 * در 24 ساعت اول افزایش میدهد.

2)خون بند ناف: میزان هموگلوبین و شمارش گویچه های قرمز در خون مویرگی در مقایسه با نمونه خون بند ناف به ترتیب در حدود 3g/dl و /L 0.5 * افزایش نشان میدهد.

3)NRBC : میانگین گویچه های قرمز هسته دار در بدو تولددر حدود 500 میکرو لیتر می باشد که در عرض 24 ساعت به 200 میکرو لیتر کاهش یافته و در عرض 4 روز تا حدود نادر تقلیل می یابد.

4)رتیکولوسیت:تعداد رتیکولوسیتها طی 2 روز اول زندگی تا حدود 7-3 درصد افزایش می یابد که از روز 7-3 به سرعت کاهش یافته و به حدود 3-1 درصد می رسد.

5)هموگلوبین:حدود طبیعی خون مویرگی در روز اول پس از تولد 23.4-14.6 (به طور متوسط 19 g/d) میباشد.حدود پایین طبیعی در 2 هفته بعدی برای خون سیاهرگی 13g/dl ؛ و برای خون مویرگی 14.5g/dl خواهد بود.

6)هماتوکریت:مقادیر میانگین هموگلوبین و هماتو کریت در 2 ماهگی در کمترین حد خود میباشند(به ترتیب 11.2g/dl و 35% )حدود پایین مقادیر مرجع در سن مزبور به ترتیب 9.3 G/dl و 28% گزارش شده است که بتدریج افزایش یافته و از ماه چهارم به بعد به 11.2 گرم در دسی لیتر و 32% می رسد.

7)شاخص های گویچه ای:حدود طبیعی MCV در هنگام تولد 104-118fl میباشد ،که در چند ماه اول زندگی بسرعت کاهش یافته ، ودر حد پایین مرجع آن در 1 سالگی به 70fl تنزل می یابد و از ان پس تا پانزده سالگی افزایش تدریجی نشان داده ؛ و در دختران و پسران به ترتیب 78 و 76 فمتولیتر می رسد.

8)اختلاف جنس: مقادیر هموگلوبین در آقایان ،تحت تاثیر عوامل هورمونی 1-2 g/l بالاتر از بانوان می باشد. اختلاف مزبور در سنین بالا کاهش یافته، و به کمتر از 1g/dl می رسد.

9)تغییر در وضعیت :مقادیر Hb و HCT و RBC در حالت ایستاده بیش از حالت دراز کش (یا استراحت)بوده ؛و در فعالیت های شدید بدنی ،احتمالا به علت دهیدراتاسیون افزایش بیشتری نشان میدهد.

10)تغییرا روزانه :مقادیر Hb در نمونه های صبحگاهی در بالاترین حد وبه هنگام عصر تنزل یافته و اختلافی معادل8-9% را نشان میدهد.

11)عوامل جغرافیایی:مقادیر هموگلوبین هماتو کریت و RBC در ساکنین ارتفاعات به علت آنوکسی و تحریک اریتروپوئیتین،نسبت به سطح دریا بالاتر است.اختلاف مزبور در مورد هموگلوبین در ارتفاع یک کیلومتری به1g/dl، و در ارتفاع 3 کیلومتری تا 2 گرم بر دسی لیتر می رسد.

12)استعمال دخانیات :آزمون های فوق در افراد سیگاری به علت آنوکسی افزایش داشته و با پلی سایتمی مختصری همراه است.

.:.گویچه های سفید

1)در نوزادان:تعداد گویچه های سفید در 24 ساعت اول زندگی دامنه وسیعی از تغییرات را به خصوص در ارتباط با گرانولوسیت ها نشان می دهد.تعداد نوتروفیل ها طی مدت مزبور از 6-28 هزار متغیر بوده وتا 15% از آنها اشکال باند و سلولهای نارس می باشند؛که در عرض یک هفته کاهش یافته وبه حدود متوسط 5 * /L می رسد .تعداد لنفوسیت در بدو تولد در حدود 5.5 * /L می باشد که در مقایسه با گرانولوسیت ها از تغییرات جزئی برخوردار است.

2)در کودکان :حد بالای تعداد نوتروفیلها در سنین یک الی 4 سالگی در حدود 8.5،و از 4-12 سالگی در حدود 8 */L می باشد.حدود مزبور در مورد لنفوسیت ها در ابتدا بالاتر بوده،و در 6ماهگی 13.5 * /L است،که بتدریج کاهش یافته و در سنین 12،6،2،1 سالگی به ترتیب به 10.5، 9.5، 7، 6 * /Lمی رسد.

3)نسبت لنفوسیت به گرانولوسیت: تعداد لنفوسیت از هفته دوم زندگی تا حدود 7 سالگی بیش از سلولهای نوتروفیل بوده و از 7 سالگی به بعد اکثریت خود را از دست داده و تعداد آنها کمتر از تعداد گرانولوسیت ها می شود.

4)تغییرات روزانه:تعداد گرانولوسیت ها در نمونه صبحگاهی به کمترین حد خود می رسد،که در هنگام بعد از ظهر افزایش یافته و به بالاترین حد خود می رسد.

5)فعالیت جسمانی:تعداد گویچه های سفید با فعالیت های بدنی افزایش یافته و لکوسیتوز مختصر به علت ورود نوتروفیل های حاشیه نشین (مارژینال) به جریان خون ،همراه با افزایش لنفوسیت ها پدید می آید.

6)تفاوت نژادی:میانگین تعداد نوتروفیل ها و حدود پایین طبیعی آن در سیاهپوستان کمتر از سفید پوستان می باشد که در موارد تفسیر نوتروپنی از اهمیت خاصی برخوردار خواهد بود و لازم است مد نظر قرار بگیرد.

7)استعمال دخانیات:تعداد لکوسیت،نوتروفیل،مونوسیت و لنفوسیت در افراد سیگاری بالاتر از افراد عادی بوده و در موارد شدید تا حدود 30 % افزایش می یابند.

8)دوره ماهانه:تعداد نوتروفیل و مونوسیت در بانوان به هنگام قاعدگی کاهش خفیف یافته،و تعداد ائوزینوفیل ها افزایش می یابد.کاهش خفیف بازوفیل های خون در موارد تخمک گذاری مشاهده شده است.

.:.پلاکت ها

تعداد پلاکت ها در نوزادان در مقایسه با بالغین کمتر بوده و در حدود 84-478 * /L متغیر است. کاهش مختصر پلاکت ها به هنگام قاعدگی بانوان گزارش شده است.